گرفتگی و خشکی عضلات کمر : علت و درمان

گرفتگی کمر مخصوصا خشکی کمر در صبح در صورت پایداری آن و ایجاد کمر درد می تواند نشانه بیماری به اسم  اسپوندیلیت انکیلوزان (َAS) باشد. این بیماری یک بیماری مفصلی پیشرونده است که مفصل کمر و لگن را درگیر می کند. شایعترین علامت بیماری گرفتگی عضلات کمر و ضعف کمر خصوصا در صبح می باشد. درمان گرفتگی کمر به موقع می تواند تا حد زیادی به کاهش علائم سفتی، خشکی و درد کمر کمک می کند.

مشاهده ویدئو آموزشی درمان کمر درد

بروشور آموزشی درمان کمر درد

گرفتگی کمر چیست؟

بیماری مزمنی است که موجب التهاب ستون فقرات و دیگر بخش‌های بدن می‌شود. خشکی کمر با بروز علائم گوناگون و مختلفی همراه است که شایع‌ترین علائم گرفتگی کمر عبارت‌اند از:

  • درد و خشکی کمر در صبحکه با نرمش بهبود می‌یابد اما استراحت تأثیری در تسکین آن ندارد.
  • درد و تورم دیگر بخش‌های بدن، مانند مفصل‌های ران (هیپ)، زانوها و دنده‌ها.
  • کوفتگی (خستگی مفرط)

این علایم گرفتگی کمر معمولاً به تدریج، ظرف چند ماه یا چند سال، بروز می‌یابند و ممکن است پس از چندی برطرف شوند، اما مجدداً عود کنند.

برخی از بیماران مبتلا به گرفتگی و خشکی کمر در صبح به مرور زمان بهتر می‌شوند، اما شرایط باقی بیماران به آهستگی رو به وخامت می‌گذارد.

علت

علت این نوع گرفتگی کمر مشخص نیست، اگرچه بر اساس پژوهش‌های انجام شده، اکثر بیماران مبتلا به این اختلال دارای نشانگری ژنتیکی موسوم به HLA-B27 هستند. چنانچه یکی از والدین یا خواهران و برادران سابقه ابتلا به خشکی و گرفتگی عضلات کمر را داشته باشند و خود شخص نیز دارای ژن HLA-B27 باشد، آنگاه وی در صورتی که کمتر از 40 سال داشته باشد، به احتمال 20% به گرفتگی عضلات کمر مبتلا خواهد شد؛ درصد بروز بیماری در سنین بالای 40 سال به نحو چشمگیری کاهش می‌یابد. علاوه براین، برخی پژوهشگران بر یافتن ارتباط بین باکتری‌های معین و خشکی کمر متمرکز شده‌اند.

علائم

شایان ذکر است که بیمار تمام علائم گرفتگی کمر اشاره شده در زیر را تجربه نمی‌کند، بلکه بسته به شدت بیماری احتمالاً دچار چند مورد خواهد شد.

  • درد و خشکی کمر، درد باسن، درد لگن و مفصل ران در صبح یا پس از یک دوره عدم فعالیت.
  • تسکین درد و گرفتگی کمر و پشت بدن با حرکت و نرمش کردن.
  • ابتلا به دردی که با ورزش تسکین می‌یابد، اما با استراحت کردن نه تنها آرام نمی‌شود بلکه گاهی تشدید نیز می‌شود.
  • درد و گرفتگی کمر صبح‌‌ها و شب‌ها شدیدتر است و بیمار گاهی در فواصل زمانی منظم از شدت درد از خواب بیدار می‌شود.
  • احساس درد در ناحیه اطراف باسن
  • خشکی کمر و دشواری در خم کردن ستون فقرات
  • احساس درد در لگن و مفصل ران و به سختی راه رفتن
  • درد پاشنه و کف پا
  • قوز درآوردن و خم شدن رو به جلو
  • صاف شدن انحناء طبیعی ستون فقرات
  • تب
  • کاهش اشتها و از دست دادن وزن
  • خستگی و کاهش انرژی
  • درد، قرمزی و ورم چشم
  • حساسیت به نور
  • دشوار شدن تنفس عمیق به علت دردناک بودن انبساط قفسه سینه به دلیل گرفتگی عضلات کمر
  • ازکارافتادن قلب
  • انتزیت ـ التهاب دردناک محل اتصال استخوان به تاندون یا زردپی (رشته محکم بافتی پیوند دهنده عضلات به استخوان‌ها) یا رباط و لیگامان (نوار بافتی متصل کننده استخوان‌ها به یکدیگر) را انتزیت گویند.

تشخیص

ankylosing_spondylitis

هیچ آزمایش مشخصی برای تشخیص قطعی این نوع خاص از گرفتگی و خشکی کمر وجود ندارد. اکثر پزشکان انتظار دارند که التهاب مفصل بین استخوان خاجی یا ساکروم (استخوان مثلثی شکل واقع در پایین‌ترین قسمت پشت بدن) و تهیگاهی یا ایلیوم (استخوان واقع در بخش بالایی مفصل ران) در تصاویر پرتو نگاری مشخص شود  و همچنین هر یک از نشانه‌های زیر در بیمار وجود داشته باشد:

  • درد التهابی پشت بدن که به تدریج آغاز می‌شود، بیش از سه ماه ادامه دارد؛ ضمناً درد و خشکی کمرهنگام صبح شدیدتر است اما با حرکت کردن بهبود می‌یابد.
  • کاهش قابلیت حرکت ستون فقرات به دلیل خشک شدن کمر
  • دشواری در منبسط کردن قفسه سینه به دلیل درد ناشی از سفتی و خشکی عضلات کمر

پزشک دستور انجام آزمایش‌های مختلف خون تأیید کننده این بیماری را خواهد داد؛ برای مثال اگر بیماری از گرفتگی و خشکی کمر در صبح رنج می‌برد، احتمالاً سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) و همچنین میزان پروتئین واکنشگر با ماده سی (CRP) (پروتئینی که معمولاً در صورت وجود التهاب، و نه در شرایط عادی، در بدن یافت می‌شود.)بالاتری نیز دارد. این دو آزمایش(ESR و CRP)شاخص‌های معمول وجود التهاب در بدن به شمار می‌روند. امکان دارد بیمار علاوه بر سفتی و گرفتگی عضلات کمر مبتلا به کم‌خونی نیز باشد و فاکتور روماتوئید (آنتی‌بادی شایع در موارد ابتلا به آرتریت روماتوئید) یا آنتی‌بادی‌ های موجود در صورت ابتلا به لوپوس و دیگر عارضه‌های مشابه  در آزمایش خون‌اش مشخص نشود. نتیجه آزمایش نشانگر ژنتیکی HLA-B27 برای قریب به 95% از بیماران مبتلا به گرفتگی عضلات کمر در صبح مثبت است.

درمان

روش‌های بسیاری برای تسکین علائم خشکی کمر وجود دارد. از این گذشته، روش‌های درمانی موجود فرایند جوش خوردن استخوان‌های ستون فقرات به یکدیگر و یک ‌پارچه شدن و خشکی کمر را به تعویق می‌اندازد یا از آن پیشگیری می‌کند.

تزریق دارو به کمر یکی از موثرترین روش های درمان گرفتگی و خشکی کمر می باشد و از روش های عمل بسته و بلوک عصبی ستون فقرات نیز محسوب می شود . درمان های تکمیلی در اکثر موارد تلفیقی از ورزش‌های کمر درد، نرمش، فیزیوتراپی و دارو است. در ادامه توضیح مختصری از هر یک از روش های درمان گرفتگی عضلات کمر ذکر خواهد شد :

تزریق اوزون

اوزون درمانی یک روش تزریقی است که باعث تحریک و بازگشت جریان خون به بافت ها میشود و با مهیا کردن مواد لازم برای بافت های آسیب دیده باعث بازسازی و بهبودی آنها می شود . این تزریق ترکیبیاتی ازپروکائین برای کاهش درد ودوزهایی ازهورمون های استروئیدی برای جلوگیری از فعالیت بیش ازحد سیستم ایمنی بدن و رساندن مواد لازم برای بهبودی بافت ها است دراین روش ازمواد ضدالتهاب واکسیژن واوزون برای بازسازی وترمیم بافت ها استفاده میشود.

اوزون باعث تحریک جریان خون میشود وبا افزایش اکسیژن در سلولها باعث افزایش انرژی آنها میشود اوزون درپراکسید ترکیب میشود وباعث تحریک جریان خون میشود ودرنتیجه سلولها مواد مورد نیازخود را دریافت می کنند و بازسازی و ترمیم میشوند جریان خون وسلولها بهبود میابد وبافت ها شروع به بهبودی میکنند.

در این روش بیمار به اتاق عمل برده می‌شود . ناحیه مورد نظر آماده، ضدعفونی و با پارچه مخصوص پوشانده می‌شود. این عمل معمولاً تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. این عمل به کمک  تصاویر فلوروسکوپی انجام می‌شود و دستگاه به گونه‌ای متمرکز می‌شود که تصویری واضح را برای مشاهده ناحیه آسیب دیده به دست دهد. سوزن به کمک تصاویر فلوروسکوپ واردناحیه مورد نظر می‌شود و سپس 3 تا 10 سی سی مخلوط اکسیژن ـ اوزون به محل تزریق می‌شود.

عوارض تزریق اوزون بسیار نادر است و گرفتگی عضلانی پس از عمل و درد سوزشی موقت است و بیمار معمولاً ظرف یک روز پس از عمل مرخص می شود.  تزریق اوزون میزان موفقیتی در حدود 80 درصد دارد.

0 (6)

فیزیوتراپی و طب فیزیکی

فعال بودن علاوه بر این که حالت اندامی و دامنه‌ی حرکت ستون فقرات را بهبود می‌بخشد از خشکی و درد ستون فقرات نیز جلوگیری می‌کند. فیزیوتراپی نیز به اندازه حفظ میزان فعالیت در درمان سفتی، خشکی و گرفتگی کمر مؤثر است. دکتر فیزیوتراپی (متخصص بهداشت و درمان آموزش دیده در زمینه‌ی بهره‌گیری از روش‌های درمان فیزیکی) سودمندترین و تأثیرگذارترین نرمش‌ها را با توجه به شرایط خاص هر بیمار به وی آموزش می‌دهد و برنامه تمرینی متناسب را تدوین می‌کند. گونه‌های فیزیوتراپی پیشنهادی برای این نوع گرفتگی و خشکی عبارت‌اند از:

  • برنامه تمرین گروهی ـ نرمش کردن بیمار در کنار دیگر بیماران مبتلا به گرفتگی عضله کمر
  • برنامه تمرین فردی ـ پزشک نرمش‌های خاص بیمار را به وی آموزش می‌دهد تا خود به تنهایی انجام دهد.
  • ماساژ درمانی ـ در این روش عضله‌ها و دیگر بافت‌های نرم به منظور تسکین درد و افزایش حرکت دستکاری می‌شوند، البته استخوان‌های ستون فقرات بیماران مبتلا به گرفتگی عضلات کمر را به هیچ عنوان نباید دستکاری کرد چون باعث صدمه و آسیب بیشتر می‌شود.
  • آب درمانی ـ انجام حرکت‌های تمرینی در آب (معمولاً در استخر کم عمق پر شده با آب گرم یا حمام مخصوص آب درمانی)؛ رانش آب با حمایت از بیمار، حرکت را برای وی آسان‌تر می‌سازد و گرما به شل شدن عضله‌ها و درمان خشکی کمر کمک می‌کند.

برخی از بیماران شنا کردن یا انجام دیگر ورزش‌های آبی را جهت حفظ انعطاف‌پذیری ترجیح می‌دهند، که معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اگرچه انجام نرمش روزانه و حرکت‌های کششی نیز ضروری است.

دارو

داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs)، مانند ناپروکسین و ایندومتاسین (ایندوسین)، از جمله داروی کمر درد به شمار می‌روند که پزشکان معمولاً برای درمان این عارضه تجویز می‌کنند؛ و کاهش التهاب، درد و خشکی کمر در صبح را به ارمغان می‌آورند. هر چند مصرف‌شان بدون عوارض نیست و گاهی موجب خونریزی معده‌ای ـ روده‌ای می‌شوند، اما در درمان گرفتگی کمر موثر است.

پزشک در صورت تأثیرگذار نبودن داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب، مهار کننده‌های عملکرد عامل نکروز تومور را تجویز می‌کند. عامل نکروز تومور (TNF) پروتئینی سلولی است که عملکردی مشابه عامل التهاب بیماری آرتریت روماتوئید دارد. داروهای مهارکننده TNF پس از وارد شدن به بدن بیمار از راه تزریق زیر پوستی یا درون وریدی، این پروتئین را هدف قرار می‌دهند و به کاهش درد، خشکی و گرفتگی عضلات کمر و التهاب یا تورم مفاصل کمک می‌کنند. متداول‌ترین داروهای مهار کننده‌ عملکرد عامل نکروز تومور عبارت‌اند از:

  • ادالیموماب (هیومرا)
  • اتانرسپت (انبرل)
  • گولیموماب (سیمپونی)
  • اینقلکسی ماب (رمیکید)

از اثرات جانبی داروهای مهارکننده‌های TNF می‌توان به فعال‌سازی مجدد سل نهفته و بروز مشکلات عصب‌شناختی اشاره کرد.

کورتیکواستروئیدها اثر ضدالتهابی قوی دارند و به صورت خوراکی یا تزریقی تجویز می‌شوند. چنانچه مفصل مشخصی دچار التهاب شده باشد، کورتیکواستروئیدها را می‌توان مستقیماً داخل مفصل تزریق کرد. بیمار باید پس از تزریق تا 48 ساعت به مفصل فشار نیاورد و به آن استراحت بدهد. بهتر است تزریق کورتیکواستروئید بیش از سه بار در سال انجام نشود و بین هر دو تزریق داخل یک مفصل، دست‌کم سه ماه فاصله باشد؛ چرا که تزریق کورتیکواستروئید عوارض جانبی متعددی را به دنبال دارد. این تزریق برای درمان گرفتگی کمر در صبح موثر می باشد.

 رژیم غذایی

بدون تردید رژیم غذایی سالم برای همگان مفید است و ممکن است برای بیماران مبتلا به گرفتگی کمر نیز سودمند باشد. هیچ رژیم خاصی برای این دسته از بیماران وجود ندارد، اما داشتن وزن مناسب بسیار حائز اهمیت است چون فشار روی مفصل‌ها را کاهش می‌دهد. اسید‌های چرب امگا ـ 3، موجود در ماهی‌های آب‌های سرد (نظیر ماهی تون و آزاد)، تخم کتان و گردو، می‌توانند روند پیشرفت بیماری گرفتگی کمر را آهسته کرده و شدت آن را کاهش دهند؛ البته صحت این امر همچنان در دست بررسی است.

جراحی

خوشبختانه انجام عمل جراحی برای اکثر بیماران مبتلا به این نوع خشکی و گرفتگی کمر صبحگاهی ضروری نیست. با این حال، در صورت آسیب دیدن شدید مفصل، جایگزینی و تعویض آن به منظور تسکین درد و افزایش حرکت مفصل صدمه دیده توصیه می‌شود؛ برای مثال، اگر مفصل‌های ران (هیپ) در اثر بیماری صدمه دیده باشند، امکان دارد عمل تعویض این مفصل انجام شود. انجام جراحی اصلاحی در موارد نادر و در صورت خمیدگی شدید و نابه‌هنجار ستون فقرات برای رفع گرفتگی کمر ضرورت می‌یابد.

گرفتگی عضلات کمر در صبح می تواند باعث ناراحتی بیمار شود و در صورت درمان نشدن بیماری پیشرفت می کند. بهتر است با مشاهده علائم بیماری مانند گرفتگی عضله کمر، ضعف کمر، خشکی و سفتی آن برای تشخیص به موقع به پزشک مراجعه کنید. یکی از علت های این بیماری عوامل ژنتیکی می باشد. اکثر بیماران با درمان های بدون جراحی موفق به کنترل بیماری می شوند و فقط تعادا کمی از بیماران به درمان جراحی نیاز پیدا می کنند.

در ویدئوی زیر می توانید روش های پیشگیری از کمر درد را از زبان دکتر امید ظهور بشنوید :