تشخیص و درمان پلکانی درد عصب سیاتیک کمر و پا با دارو و فیزیوتراپی

درد سیاتیک هنگامی اتفاق می‌افتد که عصب سیاتیک در اثر التهاب یا آسیب فیزیکی، تحت فشار قرار می‌گیرد. این درد می‌تواند فقط در یک طرف بدن و یا در هر دو طرف آن باشد و نیز می‌تواند باعث بی‌حسی و ضعف اندام‌ها همراه با درد عضلات و مفاصل شود.

درد سیاتیک ممکن است عوامل زمینه‌ای متعددی داشته باشد و تشخیص صحیح علت سیاتیک به منزله طی نیمی از مسیر درمان آن است. هدف از بکارگیری روش‌های غیر جراحی برای درمان سیاتیک آن است که درد و علائم نورولوژیکی (عصبی) که به علت فشرده شدن ریشه عصب سیاتیک به وجود آمده است، تسکین داده شود.

علل درد سیاتیک

درد سیاتیک می‌تواند علل مختلفی داشته باشد که شامل موارد زیر است:

بیرون‌زدگی یا فتق دیسک

فتق دیسک‌های بین‌مهره‌ای در قسمت پایین ستون فقرات (ناحیه لومبار) می‌تواند باعث فشار بر ریشه اعصاب نخاعی و بروز درد در پایین کمر و پاها شود.

بیماری خرابی دیسک

هر چند خرابی دیسک به مقدار کم یکی از پیامدهای پیری است و فرایندی طبیعی محسوب می‌شود، اما برای برخی از افراد، خرابی یک یا چند دیسک بین مهره‌ای در قسمت پایین کمر می‌تواند باعث تحریک ریشه عصب و درد سیاتیک شود.

اسپوندیلولیستزیس ایستمیک

اسپوندیلولیستزیس هنگامی اتفاق می‌افتد که یک شگستگی فشاری کوچک بر روی یکی از مهره‌های پایین کمر باعث می‌شود که جسم آن مهره بر روی مهره زیرین خود به طرف جلو بلغزد. برای مثال سُر خوردن مهره L5 بر روی مهره S1 می‌تواند باعث این عارضه شود.

تنگی کانال نخاع لومبار

این عارضه معمولاً به خاطر تنگ شدن کانال نخاعی، باعث بروز درد سیاتیک می‌شود. تنگی کانال نخاعی در اثر پیری و افزایش سن اتفاق می‌افتد و در بین بزرگسالان بالای 60 سال، عارضه نسبتاً شایعی محسوب می‌شود.

بارداری

تغییراتی که در زمان بارداری در بدن اتفاق می‌افتد از جمله افزایش وزن، تغییر نقطه ثقل بدن و تغییرات هورمونی، می‌تواند باعث بروز درد سیاتیک در دوران بارداری شود.

اسپوندیلوز آنکیلوزان

اسپوندیلوز آنکیلوزان عارضه‌ای است که با التهاب مزمن در ستون فقرات و اطراف آن شناخته می‌شود. علائم این عارضه معمولاً ابتدا در مفاصل ساکروایلیاک بروز می‌کند و باعث التهاب این مفاصل می‌شود و می‌تواند درد سیاتیک را نیز به همراه داشته باشد.

علائم شایع سیاتیک

---

درد رگ سیاتیک معمولاً فقط یک طرف پایین‌تنه را درگیر می‌کند و درد آن از پایین کمر به پشت کشاله‌های ران و پایین پاها کشیده می‌شود. معمولاً ترکیبی از چند مورد از علائم زیر در افراد مبتلا به سیاتیک دیده می‌شود:

• درد مداوم در یک طرف از باسن یا ران که به ندرت در هر دو طرف احساس می‌شود.
• درد شدیدی که از پایین کمر منشأ می‌گیرد و در امتداد مسیر عصب سیاتیک به پشت کشاله ران و پایین پاها کشیده می‌شود.
• دردی که در هنگام خوابیدن و راه رفتن تسکین پیدا می‌کند و هنگام ایستادن یا نشستن تشدید می‌شود.
• دردی که معمولاً به صورت تیر کشیدن یا سوزاننده توصیف می‌شود و حالت مبهم ندارد.
• احساس “سوزن سوزن شدن” یا “گزگز“، بی‌حسی یا ضعف و یا احساس تیر کشیدن به طرف پایین پاها
• ضعف یا بی‌حسی در زمان حرکت دادن ران یا پاها
• درد شدید یا تیر کشیدن در یک پا که ایستادن و راه رفتن را برای بیمار مشکل می‌سازد.
• احساس درد و سایر علائم ناراحتی در پنجه‌های پا که به موقعیت محل فشرده شدن عصب سیاتیک بستگی دارد.
• درد پایین کمر که ممکن است اصلاً وجود نداشته باشد و یا در صورت وجود، شدت آن به اندازه درد پاها نیست.

تشخیص درد سیاتیک 

در کلینیک امید پس از مراجعه بیمار برای درمان درد کمر و پای راست و چپ، گرفتن شر ح حال بیمار و معاینه بالینی با احتمال وجود بیرون زدگی دیسک کمر یا دردهای سیاتیکی انجام می­شود.

گرفتن شر ح حال بیمار

اولین مرحله پرسش چند سوال مهم است: از چه زمانی درد شروع شده؟ سن بیمار چقدر است؟ بیماری خاصی دارد یا نه؟ سابقه این دردها را قبلا داشته یا نه؟ آیا درد با راه رفتن بدتر می­شود یا نه؟ چه زمان­هایی در روز درد را بیشتر احساس می­کند؟ صبح­‌ها یا شب ها؟ یا اینکه ارتباطی به زمان خاصی ندارد، با دراز کشیدن بهتر می­شود یا بدتر؟ دردهای شبانه دارد یا ندارد؟ همراه درد علائمی مثل کاهش وزن، تعریق شبانه دارد یا نه؟ یبوست و اسهال دارد یا نه؟ این­‌ها همه برای تشخیص بهتر مهم هستند.

معاینه بالینی 

بعد از گرفت شر ح حال بیمار معاینه انجام می­شود. در کلینیک امید سه روش برای معاینه بالینی وجود دارد: یکی از تست­‌ها معاینه قدرت عضلانی است. اینکه قدرت عضلانی خوب هست یا خوب نیست. حتی گاهاً در مورد بی اختیاری ادرار هم سوال می­شود. معاینه شامل تست­‌هایی است که به قدرت و فورس عضلانی بر می­گردد مثل راه رفتن بر پنجه و پاشنه یا بررسی رفلکس مریض. گاهی اوقات ما فکر می­کنیم این درد سیاتیکی است که در درد سیاتیک قاعدتاً رفلکس باید کم شده باشد اگر رفلکس مریض زیاد است اما درد سیاتیکی دارد، با تعداد زیادی تشخیص­‌های افتراقی دیگر مواجه‌ایم. یکی دیگر از روش­ها تست­‌های SLR است که پا را به صورت مستقیم بالا می­‌آوریم که ببینیم در چه زاویه‌ه­ای از بالا آمدن پا منجر به درد می­شود.

تست­‌های تصویر برداری

اگر مریض علائم دیسک کمر را نداشت با دارو درمانی و فیزیوتراپی به درمان می­پردازیم اگر به دیسک کمر شک داشته باشیم برای اطمینان ممکن است تست­‌های MRI و سی تی اسکن و عکس‌­های رادیولوژی انجام شود. در عکس­‌ها می­بینیم که آیا سرخوردگی مهره وجود دارد یا نه، بیرون زدگی بزرگ است یا کوچک، به علاوه اینکه فعالیت عصب را با نوار عصب و عضله چک می­کنیم. نوار عصب فعالیت عصب را نشان می­دهد و اینکه چقدر عصب درگیر است و در نهایت تشخیص می­دهیم که بیمار باید به عمل جراحی ارجاع داده شود یا خیر. پس از تشخیص می­توانیم دارو درمانی، فیزیوتراپی و تزریق و روش­‌های بسته را برای درمان تجویز کنیم.

درمان سیاتیک 

روش درمان ما در کلینیک امید، درمان پلکانی است. از ساده ترین درمان­‌ها شروع می­کنیم اگر لازم باشد پله به پله می­رویم تا درمان­‌های پیشرفته تر و تهاجمی. اولین قدم دارو درمانی و فیزیوتراپی است که معمولا همزمان با هم انجام می­شوند. فیزیوتراپی مجموعه‌ه­ای از درمان­‌ها ازجمله منوال تراپی، طب سوزنی، ماساژ، لیزر پرتوان است.

دارو درمانی

داروهایی که به طور معمول برای تسکین درد سیاتیک تجویز می‌شوند، درد و التهاب ناشی از سیاتیک را در کوتاه‌مدت تسکین می‌دهند، اما نمی‌توانند از بروز مجدد آن جلوگیری کنند.

ماساژ و درمان‌های دستی نخاع 

ماساژ و درمان‌‌های دستی اختصاصی نخاع می‌تواند به صورت موقتی درد کمر را تسکین دهد. اما این درمان‌ها باید حتماً توسط درمان‌گران باتجربه و دارای مجوزهای رسمی بر روی بیماران مبتلا به سیاتیک انجام شود. در منوال تراپی نقاط گرفتگی در بدن را تشخیص می دهیم و با دست گرفتگی را آزاد میکنیم. ممکن است با یک یا دو بار منوال تراپی مریض سرپا شده و مشکل رفع شود.

لیزر درمانی 

لیزر درمانی از امواج لیزر که قدرت کافی برای نفوذ به بافت‌های عمقی و رسیدن به منشأ درد را داشته باشد، استفاده می‌کند.. لیزر پرتوان می­تواند التهاب را کاهش دهد. لیزر پرتوان دستگاهی است که به خاطر توان بالایی که دارد عمق نفوذ زیادی دارد و معمولا در مواردی استفاده می­شود که تشخیص این باشد که مفاصل خلفی و جانبی ستون فقرات درگیر هستند و چون این مفاصل در عمل ستون فقرات قرار می­گیرند از این لیزر که معمولا بیشتر از سه وات است استفاده می­کنیم تا بتوانیم اشعه را به آن مفاصل و اعضای عمقی برسانیم. لیزر درمانی نه تنها درد را به سرعت کاهش می‌دهد، بلکه باعث تسریع در بازسازی و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده می‌شود.

یک اتم اکسیژن اضافی که در مولکول اوزون وجود دارد، واکنش‌پذیری این مولکول را تا حد زیادی افزایش می‌دهد و به این ترتیب باعث القای فرایند بهبودی آسیب‌دیدگی‌ها از چند طریق مختلف می‌شود. در روش اوزون تراپی از دستگاه‌های مولد اکسیژن برای تولید مولکول‌های اوزون با گرید پزشکی استفاده می‌شود. این مولکول‌های اوزون را می‌توان به صورت تزریق داخل وریدی به جریان خون وارد کرد و یا مستقیماً از طریق تزریق زیر پوستی به داخل بدن فرستاد. اوزون موجب بهبود گردش خون و افزایش اکسیژن‌رسانی به بافت‌های آسیب‌دیده و نهایتاً کاهش درد می‌شود.

برای دردهای ستون فقرات با سونوگرافی علت و مکان درد را مشخص میکنیم و تحت هدایت سونوگرافی تزریق ازن را انجام می­دهند. تزریق به ناحیه فاست انجام می شود زیرا منشاء بسیاری از مشکلات و دردها از این ناحیه است.

اگر درد سیاتیک شدید باشد، می‌توان از تزریق اپیدورال داروهای استروئیدی برای کاهش التهاب استفاده کرد. داروی تزریق شده بر خلاف داروهای خوراکی مستقیماً به ناحیه دردناک در اطراف عصب سیاتیک می‌رسد و در آنجا التهابی که باعث بروز درد شده است را کاهش می‌دهد.

شاک‌ویو تراپی

دستگاه‌های شاک‌ویو تراپی در اصل نوعی مولد امواج آکوستیک هستند که موجب وقوع فرایند کویتیشن (حفره‌زایی) می‌شوند. بنابراین نباید تصور کرد که این دستگاه‌ها مستقیما شاک‌ویو را به بدن اعمال می‌کنند. شاک‌ویو تنها در داخل بدن و در اثر فرایند کویتیشن ایجاد می‌شود و درد ناشی از سیاتیک را کاهش می‌دهد.

مگنت تراپی 

مگنت تراپی یک روش درمانی رایج برای درمان درد­های اسکلتی عضلانی است. یکی از کاربردهای مگنت درمانی، کاهش درد و درمان سیاتیک است. در این روش پزشک متخصص با ایجاد یک میدان مغناطیسی در ناحیه درد، که توسط دستگاه مگنت تراپی انجام می­شود، عبور جریان خون در این ناحیه را افزایش داده و منجر به کاهش آن می­شود.

آرامسازی عضلات اطراف عصب تحریک شده

در حین فعالیت‌های روزانه خود با فاصله‌های زمانی منظم و در وضعیت‌هایی که باعث تسکین درد شما می‌شود، استراحت کنید. در طول استراحت سعی کنید تمامی عضلات بدن خود را از طریق قرار گرفتن در وضعیت‌هایی که فیزیوتراپیست به شما توصیه کرده است، آرام کنید.

یخ گذاشتن

اگر از کمر درد حاد ناشی از مصدومیت رنج می‌برید، می‌توانید هر چند ساعت یک بار به مدت 10 دقیقه روی قسمت پایین کمر، یخ بگذارید. یخ باعث کاهش التهاب و تسکین موقتی درد در طی چند روز اول بعد از آسیب‌دیدگی می‌شود.

گرما درمانی

اگر کمر درد شما تا مدت طولانی‌تری ادامه داشته باشد، با گرم کردن پایین کمر و لگن می‌توانید جریان خون در این ناحیه را بیشتر کرده و روند بهبودی بافت‌ها را تسریع کنید. همچنین این کار باعث آرام‌سازی عضلات اطراف محل آسیب‌دیدگی و تسکین درد آن‌ها می‌شود. حمام یا دوش آب گرم نیز باعث آرام‌سازی عضلات و تسکین عصب تحریک شده می‌شود.

مالیدن پمادها و روغن‌های مخصوص ماساژ ورزشی 

پمادها و روغن‌های ماساژ ورزشی حاوی منتول و کپسایسین می‌تواند به تسکین کمر دردهای مزمن در کوتاه‌مدت کمک نماید.

ورزش‌های مکنزی 

ورزش‌های مکنزی به منظور درمان انواع مختلفی از مشکلات و دردهای پایین کمر از جمله دیسک کمر و سیاتیک انجام می‌شوند و می‌تواند به کاهش درد سیاتیک در پایین کمر و ران‌ها کمک کند.

برای اطلاعات بیشتر در زمینه ورزش‌های مناسب برای سیاتیک روی لینک کلیک کنید.

اصلاح وضعیت و ارگونومی بدن 

اصلاح ارگونومی بدن شامل موارد زیر است:

• وضعیت و ارگونومی بدن را اصلاح کنید: در زمان هر گونه فعالیت فیزیکی، وضعیت متعادل و سالم بدن خود را حفظ کنید تا از بروز درد جلوگیری شود.
• راه رفتن و ایستادن: به آرامی و ملایمت حرکت کنید. حرکات شدید و خشن باعث کشیدگی عضلات و افزایش درد می‌شود. در هنگام ایستادن، صاف بایستید و پایین کمر را خم نکنید. باسن را نیز به طرف داخل بدهید.

اصلاح وضعیت و ارگونومی بدن

• وضعیت و ارگونومی بدن را اصلاح کنید: در زمان هر گونه فعالیت فیزیکی، وضعیت متعادل و سالم بدن خود را حفظ کنید تا از بروز درد جلوگیری شود.
• راه رفتن و ایستادن: به آرامی و ملایمت حرکت کنید. حرکات شدید و خشن باعث کشیدگی عضلات و افزایش درد می‌شود. در هنگام ایستادن، صاف بایستید و پایین کمر را خم نکنید. باسن را نیز به طرف داخل بدهید.

• حمل بار: هرگز کیف یا کوله‌پشتی خود را بر روی یک شانه نیندازید و تمام کیسه‌های خرید خود را با یک دست حمل نکنید، بلکه وزن کوله‌پشتی یا کیف خود را به طور مساوی بر روی هر دو شانه بیندازید یا بار خود را با هر دو دست حمل کنید. سعی کنید همیشه به جای کیف‌های دستی از کوله‌پشتی استفاده کنید.

• بلند کردن اجسام، کش آمدن، خم شدن و چرخیدن: تا جایی که ممکن است از بلند کردن اجسام سنگین اجتناب کنید و اگر مجبور به بلند کردن چیزی هستید هنگام بلند کردن آن، کمر خود را خم نکنید یا نچرخانید، بلکه از زانوها برای بلند کردن و از پاها برای چرخیدن استفاده کنید.

• نشستن: از صندلی‌هایی که پایین کمر شما را ساپورت می‌کند، استفاده کنید. زانوها را هم‌ارتفاع با باسن نگه دارید و پاهای خود را صاف روی زمین بگذارید. استفاده از یک بالش کوچک یا حوله لوله شده در پایین کمر در هنگام نشستن، باعث حمایت بیشتر از این قسمت می‌شود. برای نشستن روی صندلی یا بلند شدن از روی آن از دستگیره‌های صندلی کمک بگیرید.

• رانندگی: در مواقعی که کمر درد شدید دارید، رانندگی نکنید. یک بالش کوچک یا حوله لوله شده در پایین کمر خود بگذارید و به حالت صحیح در پشت فرمان بنشینید.

• خوابیدن: استفاده از یک تشک سفت و یک بالش حمایت کننده در زیر سر، وضعیت خوبی برای خوابیدن است. گذاشتن یک بالش نرم در بین زانوها نیز می‌تواند در تسکین درد سیاتیک مؤثر باشد.

سوالات متداول 

---

زمان ماندگاری احساس درد سیاتیک چقدر است؟ 

سیاتیک عارضه ای است که هم می­تواند مزمن و هم حاد باشد. بسته به این مدت زمانی که فرد مبتلا درد را احساس می­کند متفاوت است. در صورتی که سیاتیک حاد باشد ممکن است از چند روز تا چند هفته فرد را درگیر کند اما در حالت مزمن، ممکن است درد بیشتر از سه ماه ادامه داشته باشد و با هر حرکتی تشدید شود.

آیا سیاتیک خود به خود درمان می­شود؟

خیر. سیاتیک دردی است که معمولا با گذشت زمان شدیدتر شده و به یک بیماری مزمن تبدیل می­شود. بنابراین برای درمان باید به پزشک مراجعه شود. پزشک باتوجه به معاینه بالینی درمان خاص را تجویز می­کند.

آیا درمان درد سیاتیک نیاز به جراحی دارد؟

در صورتی که به درد سیاتیک کمر و پا مبتلا هستید و هیچ‌یک از روش‌­های درمان غیر جراحی برای تسکین درد موثر واقع نشدند ممکن است پزشک درمان با جراحی را تجویز کند.

آیا پوشیدن کفش پاشنه بلند منجر به درد سیاتیک می­شود؟

نوع کفش به خودی خود منجر به درد سیاتیک نمی­شود اما پوشیدن کفش‌­های پاشنه بلند باعث پادرد و مشکلاتی در پا هستند و بهتر از کفش‌­های بدون پاشنه و مناسب استفاده شود بخصوص زمانی که قرار است مدت طولانی بایستید یا راه بروید.

چطور می­توان از سیاتیک پیشگیری کرد؟

کنترل وزن یکی از راه‌­های موثر در پیشگیری از ابتلا به سیاتیک است. با داشتن رژیم غذایی مناسب و سالم و فعالیت ورزشی روزانه می­توان ریسک ابتلا به سیاتیک را کاهش داد.

آیا پس از درمان سیاتیک، احتمال بازگشت مجدد آن وجود دارد؟

بله. احتمال وقوع مجدد سیاتیک بعد از درمان وجود دارد بنابراین با راهنمایی­‌های پزشک و تغییر سبک زندگی متناسب با این بیماری می­توانید احتمال بازگشت درد سیاتیک را کاهش دهید.