درمان ضربه، آسیب و شکستگی کمر

متأسفانه ضربه خوردن به کمر (مهره‌های کمری) بسیار متداول است. ما به هزار و یک روش، از قبیل سوانح رانندگی، آسیب‌های ورزشی، بی‌احتیاطی در محل کار، سقوط، زمین خوردن و ... به کمر خود آسیب می‌زنیم. پزشکان صدمه‌های کمر را به دو گروه اصلی با انرژی بالا (شدید) و پایین تقسیم‌بندی می‌کنند. سپر به سپر شدن دو ماشینی که یکی ایستاده است و دیگری با سرعت 5 مایل در ساعت به آن برخورد می‌کند یا زمین خوردن در حمام منجر به کمر دردی می‌شود که آسیب‌های حاصل از آن بسیار متفاوت از برخوردهای با انرژی بالا هستند که در آن مسافر از ماشین به بیرون پرت می‌شود. پزشک در صورت آگاهی کامل از سانحه پیش آمده بهتر می‌تواند نوع آسیب کمر را در اثر ضربه به کمر تشخیص دهد. دیگر مؤلفه حائز اهمیت به عامل‌های خطر آسیب کمر مربوط می‌شود. برای مثال استخوان‌های ستون فقرات بیماران مبتلا به پوکی استخوان (دارای استخوان نرم)، در مقایسه با استخوان‌های سالم و قوی با وارد شدن فشار کمتری می‌شکند.

انواع

صدمه‌ و آسیب  کمری نیز با توجه به بخش آسیب دیده‌ی کمر و پشت بدن تقسیم‌بندی می‌شوند. صدمه‌ها و ضربه به مهره های کمر می‌توانند بر استخوان (شکستگی)، دیسک (پارگی و بیرون زدگی) یا عضله (رگ به رگ شدن) تأثیر بگذارند. هر یک از این بافت‌ها در زمان التیام یافتن ضرورت‌های خاص خود را ایجاب می‌کند و ممکن است بهبود یکی بیش از دیگری به طول بیانجامد. پزشکان سطح یا سطوح آسیب و شکستگی مهره کمر را شماره گذاری می‌کنند. L1 (مهره کمری شماره 1) در بالای کمر و L5 در پایین کمر قرار دارد و استخوان خاجی یا ساکروم در زیر مهره‌های کمری واقع است. کمر به روش‌های گوناگون صدمه و آسیب می‌بیند، از رگ به رگ شدن کمر که به سرعت بهبود می‌یابد تا آسیب‌هایی دائمی که بیمار را دچار درد مزمن و شدید می‌سازند.

علت

نخاع عصب‌هایی را دربر می‌گیرد که واسطه انتقال پیام‌ بین مغز و بدن هستند. نخاع از گردن و پشت بدن عبور می‌کند. آسیب نخاعی در اثر بروز حوادثی مانند حوادث زیر بوجود می آید:

  • ضرب و جرح
  • سقوط و ضربه خوردن به کمر
  • تیر خوردن و زخم ناشی از گلوله
  • سانحه‌های صنعتی
  • تصادف وسایل نقلیه موتوری
  • آسیب‌ کمر در ورزشی

صدمه و آسیب کمر جزئی در صورت ضعیف شدن ستون فقرات در نتیجه ابتلا به بیماری‌هایی نظیر پوکی استخوان یا آرتریت روماتوئید منجر به آسیب و شکستگی کمری می‌شود. همچنین تنگ شدن بیش از اندازه‌ی مجرای حفاظت کننده از نخاع به دلیل فرایند طبیعی بالا رفتن سن نیز در بروز آسیب کمر بی‌تأثیر نیست.

صدمه‌ی مستقیم و بی‌واسطه، مانند کوفتگی‌، در صورت ضعیف بودن استخوان‌ها یا دیسک‌ها در مهره‌های کمری رخ می‌دهد. قطعه‌های استخوان (مانند تکه‌های حاصل از شکستگی کمر) یا تکه‌های فلز (در اثر سانحه رانندگی یا اصابت گلوله) به نخاع آسیب می‌زنند. آسیب کمری مستقیم نیز در صورت کشیده شدن، فشردگی یا وارد شدن فشار جانبی، برای نمونه در نتیجه چرخیدن نابه‌هنجار سر، گردن یا کمر حین سانحه یا دست‌کاری شدید درمان دستی، رخ می‌دهد. به علاوه در داخل یا خارج مهره‌های کمری، البته بجز درون مجرای نخاع، با خونریزی، تجمع مایع و تورم مواجه می‌شویم. تجمع خون یا مایع به مهره‌های کمری فشار می‌آورد و موجب آسیب دیدگی کمر می‌شود. اکثر ضربه‌ها (تروماهای) مهره‌های کمری برای افراد سالم و جوان رخ می‌دهد و عمدتاً مردان 15 تا 35 ساله را درگیر می‌کند. میزان مرگ و میر بر اثر آسیب ستون فقرات معمولاً در رده سنی کودکان بالاتر از دیگر رده‌های سنی است. عامل‌های خطر آسیب دیدن مهره های کمر عبارتند از:

  • شرکت در فعالیت‌های فیزیکی پرخطر احتمال ضربه به کمر را افزایش می دهد
  • راندن وسایل غیرموتوری، مانند دوچرخه، با سرعت بالا
  • شیرجه زدن در آب کم عمق

سالمندان دارای استخوان ضعیف به دلیل ابتلا به پوکی استخوان یا مبتلایان به عارضه‌های دیگری چون سکته مغزی که احتمال زمین خوردنشان بالا است نیز دچار آسیب دیدگی کمر می‌شوند.

علائم و نشانه ها

dolores-espalda-lasarenas-getxo-fisio-fisioterapia

علایم آسیب  کمر با توجه به محل صدمه و آسیب تغییر می‌کنند. صدمه دیدن مهره‌های کمری باعث ضعف و بی‌حسی ناحیه آسیب کمر دیده و پایین آن می‌شود. شدت علائم بستگی به این موضوع دارد که آیا تمام نخاع (آسیب کامل) یا تنها بخشی از آن (آسیب جزیی) صدمه دیده است. صدمه دیدن نخستین مهره کمری و ناحیه پایین آن منجر به آسیب مهره‌های کمری نمی‌شود، اما احتمالاً سندرم کودا اکوینا (سندرم دم اسب) را به دنبال خواهد داشت که در آن، ریشه‌های عصبی این ناحیه آسیب می‌بینند. در صورت مواجهه با این گونه از آسیب مهره کمری بی‌درنگ با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید تا بیمار به بیمارستان منتقل شود و به سرعت تحت عمل جراحی قرار بگیرد. صدمه دیدن مهره‌های کمری در هر سطحی با عوارض زیر همراه است:

  • افزایش کشش عضلانی (اسپاسم یا گرفتگی)
  • از دست دادن کنترل طبیعی مثانه و روده که یبوست، بی‌اختیاری ادراری و اسپاسم مثانه را دربرمی‌گیرد.
  • کرختی
  • تغییر حواس
  • درد شدید
  • ضعف، بی حرکتی و فلج

علائم هنگام صدمه دیدن مهره‌های کمر بر یک یا هر دو پا تأثیر می‌گذارند و همچنین احتمال دارد عضله‌های کنترل کننده مثانه و روده نیز آسیب ببینند.

تشخیص

پزشک پس از انجام معاینه فیزیکی کامل، پرسش‌هایی را در زمینه محل بروز درد، درد ناگهانی کمر یا شدید، بی‌حسی یا تغییر حواس و نحوه راه رفتن و گام برداشتن مطرح می‌کند. در تصویرهای پرتونگاری (اشعه ایکس) اکثر موارد شکستن مهره ها مشخص می‌شود. با این حال، ممکن است از دیگر روش‌های تصویربرداری نیز برای آشکارسازی شکستگی‌های نامشخص و مشکوک استفاده شود؛ به این منظور پزشک دستور انجام ام آر آی و سی تی اسکن یا پرتونگاری دیگری را می‌دهد که در آن از بیمار خواسته می‌شود تا گردن را به جلو و عقب (تصویرهای دینامیک یا خمش ـ کشش) خم کند. در حدود 5% از آسیب‌ دیدن های کمر ، شکستگی ثانویه‌ای در نزدیکی شکستگی اصلی یا جای دیگری در ستون فقرات وجود دارد. پزشک معمولاً از بیمار می‌خواهد تا فعالیت خود را محدود کند و تا زمان تعیین نتایج و بررسی‌های بیشتر از بریس و کمر بند طبی استفاده کند.

درمان

روش درمان شکستگی مهره کمر که به نوع آسیب دیدگی و شدت آن بستگی دارد؛ در ادامه روش‌های درمانی سه مورد از شایع‌ترین دردهای کمر بر اثر آسیب دیدگی بررسی شده است:

شکستگی و آسیب‌های جدی مهره‌های کمر

این گونه از آسیب های کمری را باید به سرعت درمان نمود؛ زمان بین صدمه دیدن و شروع درمان بر نتیجه نهایی تأثیری حیاتی دارد. از داروهای موسوم به کورتیکواستروئیدها گاهی اوقات برای کاهش ورمی استفاده می‌شود که می‌تواند منجر به آسیب نخاع شود. اگر نخاع به دلیل وجود زائده تحت فشار قرار گرفته است، چنانچه بتوان آن زائده را، پیش از تخریب کامل عصب‌های نخاع، برداشت یا کوچک‌تر کرد، احتمال فلج شدن بیمار به نحو چشمگیری کاهش می‌یابد. انجام عمل جراحی در موارد زیر برای ضربه خوردن به کمر ضرورت می‌یابد:

  • منظم کردن مجدد استخوان‌های ستون فقرات (مهره‌ها)
  • خارج کردن مایع یا بافت وارد کننده فشار به نخاع (لامینکتومی جهت کاهش فشار روی نخاع)
  • خارج کردن تکه‌های استخوان (در شکستگی مهره های کمر)، دیسک یا جسم خارجی
  • متصل کردن مهره‌های شکسته یا قرار دادن بریس‌های ستون فقرات

بیمار گاهی اوقات باید استراحت مطلق داشته باشد که ستون فقرات بی حرکت باشد تا التیام یافتن استخوان‌های ستون فقرات ممکن شود. استفاده از دستگاه کشش ستون فقرات نیز گاهی جهت ممانعت از حرکت ستون فقرات پیشنهاد می‌شود. جمجمه توسط نوعی انبر ثابت نگه داشته می‌شود که در حقیقت بریس‌های فلزی قرار گرفته روی جمجمه و متصل به وزنه‌ها یا مهارهایی روی بدن (بریس هالو) هستند. ممکن است بیمار مجبور باشد تا ماه‌های متوالی از بریس ستون فقرات استفاده کند. پزشکان و متخصصین بهداشت و درمان بیمار را در خصوص مدیریت گرفتگی عضله‌ها و نقص عملکرد مثانه و روده راهنمایی می‌کنند و نحوه مراقبت از پوست و محافظت از آن در برابر زخم‌های ناشی از فشار را به وی آموزش می‌دهند. بیمار احتمالاً پس از التیام یافتن آسیب و شکستگی کمر به فیزیوتراپی، کاردرمانی و دیگر گونه‌های توان‌بخشی نیاز خواهد داشت. توان‌بخشی به بیمار کمک می‌کند تا با ناتوانی حاصل از آسیب دیدن مهره‌های کمری مبارزه کند و تسلیم آن نشود.

گرفتگی و رگ به رگ شدن کمر

Back-Injury-Workers-Compensation

درمان سریعی برای این گونه آسیب  کمر وجود ندارد، با این حال می‌توان اکثر موارد رگ به رگ شدن کمر را به نحو کارآمدی با یک دوره درمان های فیزیکی و درمان های دستی همزمان با مصرف داروهای ضدالتهاب، استراحتی کوتاه مدت، قرار دادن کمپرس یخ در روزهای نخست پس از صدمه و ضربه خوردن کمر دیدن و در نهایت بازگشت تدریجی به فعالیت معمول مدیریت کرد.

برنامه فیزیوتراپی شامل نرمش‌های کششی و تقویتی علاوه بر مؤثر بودن در بهبود گرفتگی و رگ به رگ شدن، آموزش‌های لازم را به بیمار ارائه می‌دهد تا از این پس دچار این گونه آسیب دیدگی کمر نشود. استفاده از دستگاه TENS (تحریک کننده الکتریکی عصب از روی پوست) نیز سودمند است. اکثر این درمان‌ها در راستای کاهش گرفتگی عضلانی و درد انجام می‌شوند تا بیمار بتواند با تحمل حداقل میزان ناراحتی فعالیت‌های روزمرّه‌اش را از سر بگیرد.

چنانچه بیمار در کمر و پشت بدن دردی ملایم دارد و احساس می‌کند که دچار کشیدگی یا رگ به رگ شدگی عضلانی شده است، درمان‌های غیرجراحی به التیام کمر درد کمک خواهند کرد. با این وجود بهتر است راجع به نشانه‌های هشدار دهنده‌ای آگاهی یابید که در صورت مواجهه با آنها باید به پزشک مراجعه کنید.

درد ناگهانی کمر

یکی از بهترین توصیه‌ها برای درمان درد ناگهانی و شدید کمر این است که همچنان در حد توان خود فعالیت‌های معمول و روزانه را پی بگیرید. ممکن است تأکید بر استمرار انجام فعالیت‌های روزانه به نظر غیرمنطقی برسد و گرایش طبیعی هر بیماری این است که در تخت خود کاملاً بی‌حرکت دراز بکشد تا از بدن خود محافظت کند و از انجام هر گونه فعالیتی خودداری کند. اما فعال بودن باعث می‌شود که خون و مواد مغذی همچنان به ناحیه آسیب دیده کمر برسد و به این ترتیب التهاب رخ ندهد و سفتی و کشش عضلانی کاهش یابد و به درمان آسیب کمر کمک می کند.

دارو

هم استامینوفن و هم داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) مسکن‌های شناخته شده‌ای هستند که برای تسکین درد ناگهانی کمر ناشی از آسیب دیدن کمر و شکستگی مهره های کمر مصرف می‌شوند. NSAIDs همچنین مانع از انجام فرایند التهاب می‌شوند. البته توجه داشته باشید که این داروها را صرفاً باید با تجویز پزشک و مطابق دستور وی مصرف نمود.

دیگر روش‌های درمانی

تکنیک‌های فیزیوتراپی، مانند اولتراسوند، تحریک الکتریکی، دستگاه کشش، متحرک‌سازی و دستکاری درمان دستی، تسکین موقت درد را به ارمغان می‌آورند، اما مفید بودن آنها در بهبود طولانی مدت کمر درد ناشی از آسیب و ضربه خوردن کمر اثبات نشده است. درد ناگهانی کمر معمولاً به خودی خود برطرف می‌شود و در اکثر موارد مادامی که امکان انجام فعالیت وجود دارد، نیازی به روی آوردن به روش‌های درمانی خاص و قراردادی نیست.

پیشگیری

رعایت مسائل ایمنی هنگام کار و ورزش در پیشگیری از آسیب‌های مهره‌های کمر و شکستگی مهره های کمر نقش کلیدی دارد. هنگام انجام فعالیت‌های خطرآفرین از تجهیزات و وسایل محافظ مناسب استفاده کنید.

  • شیرجه زدن در آب کم‌عمق دلیل اصلی ضربه خوردن کمر است؛ بنابراین پیش از شیرجه زدن از عمق مناسب آب و نبود صخره‌ها یا دیگر اشیاء احتمالی بر سر راه خود مطمئن شوید.
  • فوتبال و سورتمه سواری غالباً با پرتاب‌های ناگهانی و شدید یا چرخش و خم شدن نامتعارف کمر و گردن همراه است که هر کدام می‌تواند به آسیب مهره‌های کمر و شکستن کمر بیانجامد. بنابراین پیش از پایین آمدن از سراشیبی با سورتمه مطمئن شوید که مانعی در راه وجود ندارد. ضمناً از وسایل و تکنیک‌های صحیح هنگام ورزش فوتبال یا دیگر ورزش‌های پربرخورد بهره بگیرید.
  • رانندگی با احتیاط و بستن کمربند ایمنی احتمال آسیب دیدن را در صورت بروز سانحه کاهش می‌دهد.

آسیب کمر می تواند شدید یا خفیف باشد، یکی از عواملی که باعث آسیب به کمر می شوند، ضربه خوردن کمر است که می تواند منجر به شکستگی مهره های کمر نیز بشود. ضربه خوردن کمر در بارداری یک موقعیت اورژانسی می باشد و حتما باید سریعا به پزشک مراجعه شود. انواع روش های درمانی برای ضربه، آسیب و شکستگی مهره های کمر وجود دارد که پزشک باتوجه به شرایط شما و نوع آسیب وارد بهترین درمان را برایتان تجویز می کند.