آرتروز کمر و ستون فقرات: علائم و درمان

آرتروز ستون فقرات یکی از شایع ترین علل کمر درد است. آرتروز ستون فقرات عبارت است از تفکیک غضروف میان مفاصل هم راستای فاست در قسمت پشت (خلفی) ستون فقرات که اغلب به دردی منجر می شود که خودبخود بوجود می آید. برای درمان آرتروز کمر ، فیزیوتراپ به شما کمک می کند تا بیماری خود را مدیریت کنید، ناراحتی خود را کاهش دهید و بتوانید بار دیگر به خوبی حرکت کنید. مفاصل فاست (که مفاصل بین مهره ای پشتی هم نامیده می شوند) ملتهب می شوند و تخریب رو به پیشرفت مفاصل، درد بیشتری را که ناشی از اصطکاک مفاصل است ایجاد می کند. به نسبت پیشرفت علائم آرتروز ستون فقرات و کمر دردی که به هنگام ایستادن، نشستن و حتی راه رفتن بوجود می آید حرکت و انعطاف پذیری کمر کاهش می یابد. با گذشت زمان، به طور معمول خارهای استخوانی (استخوان های اضافی کوچک و غیر عادی که استئوفیت هم نامیده می شوند) روی مفاصل فاست و حتی دور تا دور مهره های ستون فقرات شکل می گیرند. این خارهای استخوانی واکنشی به بی ثباتی مفصل در اثر آرتروز کمر و تلاش طبیعی بدن برای کمک به بازگرداندن ثبات به مفصل هستند. بزرگ شدن ساختار استخوانی طبیعی نمایانگر دژنراسیون یا تخریب ستون فقرات و علائم آرتروز کمر است. خارهای استخوانی هم به عنوان بخشی طبیعی از فرآیند پیری دیده می شوند و مستقیما باعث ایجاد درد نمی شوند ولی ممکن است آنقدر بزرگ شوند که باعث ایجاد ناراحتی یا به دام افتادن اعصابی شوند که از ساختارهای ستون فقرات عبور می کنند یعنی ممکن است منجر به کاهش فضای لازم برای عبور اعصاب (تنگی کانال نخاعی) شوند.در اثر آرتروز ستون فقرات خم شدن، انجام فعالیت های تحمل کننده وزن مثل پیاده روی و انجام وظایف روزمره مثل لباس پوشیدن و حمام کردن دشوار می شود. 

مجموعه فیلم های آموزشی دکتر امیدظهور در زمینه آرتروز کمر و ستون فقرات

بروشور آموزشی درمان آرتروز کمر

 

انواع

متخصص ستون فقرات ، ستون مهره را به چهار ناحیه گردنی ، پشتی-سینه ای،کمری و خاجی تقسیم می کنند و هر قسمت خصوصیات و عمل کرد مخصوص دارد و آرتروز ستون فقرات را از نظر آناتومی به انواع ذیل تقسیم می کنند:

• آرتروز بخش تحتانی کمر (ستون فقرات کمری) که گاهی آرتروز کمری- خاجی یا لومبوساکرال هم نامیده می شود و باعث ایجاد خشکی و درد در بخش تحتانی ستون فقرات و مفصل ساکروایلیاک (در میان ستون فقرات و لگن) می شود.
• آرتروز گردن ( ستون فقرات گردنی) که گاهی اسپوندیلوز گردن هم نامیده می شود و می تواند باعث گردن درد و خشگی و درد بخش فوقانی ستون فقرات، شانه ها، دست ها و سر شود.

علل

از علت آرتروز کمر میتوان گفت، درمورد اینکه چرا برخی افراد خاص در معرض ابتلا به آرتروز کمر قرار دارند شماری از دلایل وجود دارد. با این وجود، همانطور که تقریبا درمورد همه بیماری های غیرعادی که بدن به آن ها مبتلا می شود صادق است احتمال دارد که ترکیبی از عوامل خطر در کنار هم قرار بگیرند و می تواند علت آرتروز ستون فقرات باشند. وارد آمدن ترومای مکرر (ضربه هایی که بر اثر حادثه بوجود می آیند) به ستون فقرات که ناشی از کشیدگی مکرر عضلات است و بر اثر تصادف، عمل جراحی، آسیب های ورزشی، حالت قرارگیری بد بدن یا فعالیت های مرتبط با کار بوجود می آید از علل آرتروز کمر است.

عوامل خطر

مشخص شده است که ورزشکاران و افراد دارای مشاغلی که به حرکات تکراری و بخصوص سنگین نیاز دارند خیلی بیشتر در معرض خطر هستند. دیگر عوامل خطر شناخته شده برای آرتروز دیسک کمر در حال گسترش ستون فقرات عبارتند از:
• افزایش سن: پیر شدن مداوم و رو به پیشرفت ساختارهای ستون فقرات که از دهه سوم زندگی شروع می شود و غالبا مرتبط با کار افراد است.
جنسیت: آرتروز کمر در دوران بعد از یائسگی در زنان شایع تر است (هرچند این بیماری در سنین زیر 45 سال در مردان شایع تر است).
اضافه وزن: باعث وارد آمدن فشار بیشتر به مفاصل تحمل کننده وزن بدن و ستون فقرات بخصوص در سال های دوران میانسالی می شود.
ژنتیک: داشتن سابقه خانوادگی آرتروز ستون فقرات یا نواقص مادرزادی مفاصل، ستون فقرات یا ناهنجاری پاها.
بیماری های مرتبط: وجود بیماری های مرتبط دیگر، عفونت ها، دیابت و دیگر اشکال مختلف آرتریت در گردش مانند آرتریت روماتوئید یا نقرس.
بیماری آرتروز کمر در جوانان نیز ممکن است بر اثر صدمه و ضربه بوجود آید، شیوع ارتروز ستون فقرات در زنان بیشتر است. در صورت ابتلا به آرتروز کمر باید تحت مراقبت خاص زیر نظر پزشک در حاملگی باشید. بیماری آرتروز کمر و دیسک کمر فرق دارد. درد آرتروز کمر با استفاده از درمان های بدون جراحی غالبا کاهش یافته و منجر به درمان می شود.

علائم و نشانه ها

مشخصه بارز آرتروز کمر در درجه اول خشکی و درد مفاصل است، هرچند هر کسی که دچار آرتروز کمر است عملا درد و ناتوانی را تجربه نمی کند. این خشکی کمر و درد که در هنگام صبح (بخصوص برای حدود 30 دقیقه بعد از بیدار شدن از خواب) و مجددا در هنگام عصر بدتر است غالبا " درد حرکت اول" نامیده می شود و در طول روز و با انجام فعالیت های روزانه توسط فرد بهبود می یابد. دردی که خواب را مختل می کند غالبا یکی از علائم آرتروز ستون فقرات است.
دیگر نشانه ها می توانند مشتمل بر موارد ذیل باشند:
• ورم و گرمی یک یا تعداد بیشتری از مفاصل بخصوص در هنگام تغییرات آب و هوایی ( که ممکن است به تغییرات فشار هوا و خنک شدن هوا مربوط باشد)
• حساسیت به لمس موضعی در هنگام فشار دادن مفصل یا ناحیه ای از ستون فقرات که مبتلا به آرتروز کمر است
• درد مداوم یا متناوب مفصل که غالبا به عنوان نوعی خفیف از درد توصیف می شود. البته ممکن است این درد با حرکت کردن تشدید شود.
• فقدان انعطاف پذیری مفصل مانند ناتوانی در خم شدن و برداشتن چیزی از روی زمین
• احساس کردن یا شنیدن صدای خرد شدن از استخوانی که در هنگام حرکت مفصل به استخوان دیگری کشیده می شود (که کریپتوس نامیده می شود) و مخصوصا در آرتروز گردن قابل توجه است
• وجود انحنایی غیر طبیعی در ستون فقرات که ممکن است ناشی از اسپاسم نامتعادل عضلات باشد
• احساس فشرده شدن، گزگز شدن یا بی حسی در یکی از اعصاب یا نخاع که می تواند هنگامی بوجود آید که خارهای استخوانی در کناره مفاصل ستون فقرات بر اثر آرتروز کمر شکل می گیرند و اعصاب را تحریک می کنند.

تشخیص

معمولا پزشک می تواند آرتروز ستون فقرات را از طریق سوال درمورد سابقه پزشکی بیمار و معاینه وی تشخیص دهد. ممکن است پزشک برای اطلاعات بیشتر آزمایش های اشعه ایکس یا ام آر آی ستون فقرات برای بیمار تجویز کند. اگر بیمار یا پزشک به وجود نوعی بیماری خود ایمنی مشکوک باشند، آنگاه ممکن است پزشک تست های آزمایشگاهی را تجویز کند. در برخی موارد، ممکن است پزشک برای تشخیص محل درد عملی را انجام دهد که بلوک شاخه مدیال نامیده می شود. پزشک برای تزریق بی حس کننده موضعی به اعصاب پیرامون مفاصل مبتلا از اشعه ایکس استفاده خواهد کرد. اگر این کار درد بیمار را به صورت موقتی کاهش دهد، مفصل مورد نظر به عنوان منبع درد شناخته می شود.

درمان

چند گزینه بدون جراحی وجود دارد که برای کمک به کم کردن درد و درمان خشکی کمر بر اثر آرتروز و فرسایش دیسک مرتبط با آن نقطه شروع درمان به حساب می آیند. بیشتر برنامه های درمان درد گردن و آرتروز ستون فقرات مبتنی بر ارزیابی چندین عامل برای هر بیمار هستند مانند: شدت آرتروز کمر، مفاصل مبتلا، ماهیت علائم بیماری، دیگر بیماری های موجود، پیری، شغل، عوامل مربوط به شیوه زندگی و فعالیت های هر روزه. در واقع بیشتر برنامه های درمان آرتروز ستون فقرات که مبتنی بر عوامل فوق هستند شامل ترکیبی از گزینه های ذیل خواهند بود:

رویکرد کلینک امید در درمان درد پلکانی بوده و در صورت امکان ابتدا درمانهای ساده در نظر گرفته می شود  اما درصورت عدم مشاهده  پاسخ مناسب درمانهای طبی پیشرفته تر مد نظر قرار می گیرد . پزشکان این مرکز توانایی ارائه طیف وسیعی از درمانها من جمله در مانهای ساده تا مراحل پیشرفته و عمل بسته و بلوک عصبی را دارند..

تزریق ترانسفوورمینال (بلوک فاست)

در تزریق ترانسفورمینال ، ماده استروئیدی با تأثیر درمانی طولانی مدت در درون حفره کنار ستون فقرات، موسوم به فورامن، در محل وجود ریشه‌های عصبی تزریق می‌شود. استروئید دارویی است که تورم و درد ناشی از آرتروز ستون فقرات را کاهش می دهد. از این تزریق‌ها گاهی اوقات با اصطلاح بلوک‌های عصبی، یا بلوک‌های اپیدورال ترانسفورمینال یاد می‌شود و یکی از انواع عمل‌های عمل بسته و بلوک عصبی ستون فقرات است.

استروئید تزریق شده التهاب و تورم ریشه‌های عصبی نخاعی و دیگر بافت‌های پیرامون ریشه عصبی را کاهش می‌دهد. کاهش التهاب به نوبه خود از شدت درد کم می‌کند و گزگز کردن و کرختی یا بی‌حسی و دیگر علائم ناشی از التهاب، حساسیت یا تورم ناشی از آرتروز مهره های ستون فقرات را تسکین می‌دهد.

در این روش بیمار به روی شکم میخوابد ، سپس مقداری داروی بی حسی به محل مورد نظر در کمر تزریق می شود.  سپس برای تزریق ماده استروئیدی در فضای ترانسفورمینال ، به کمک تصاویر اشعه ایکس ، سوزن به درون فضای مورد نظر هدایت می‌شود و پس از قرارگیری در محل، تزریق صورت می‌گیرد . این فرآیند غالباً درد زیادی را موجب نمی شود.  تأثیر استروئید پس از 3 تا 5 روز شروع می‌شود و چند روز تا چند ماه دوام دارد. بیمار بلافاصله بعد از انجام عمل و معاینه می تواند به خانه بازگردد . از اکثر بیماران خواسته می‌شود به مدت یک یا چند روز پس از عمل و شروع تأثیرگذاری دارو به خود فشار نیاورند. بااین وجود، اکثر بیماران می‌توانند تمام فعالیت‌هایی را که پیش از عمل انجام می‌دادند باز هم تکرار کنند.

0 (5)

تزریق اوزون

اوزون درمانی یک روش تزریقی است که باعث تحریک و بازگشت جریان خون به بافت ها میشود و با مهیا کردن مواد لازم برای بافت های آسیب دیده باعث بازسازی و بهبودی آنها می شود . اوزون تراپی در3روز انجام میشود درابتدا داروهای ضدالتهاب درناحیه آسیب دیده برای کاهش تورم والتهاب انجام می ‌‌شود.

در این روش بیمار به اتاق عمل برده می‌شود و با قرار دادن بالشت زیر شکم دمر می‌خوابد. ناحیه مورد نظر آماده، ضدعفونی و با پارچه مخصوص پوشانده می‌شود. این عمل معمولاً تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. این عمل به کمک  تصاویر فلوروسکوپی انجام می‌شود و دستگاه به گونه‌ای متمرکز می‌شود که تصویری واضح را برای مشاهده ناحیه آسیب دیده به دست دهد. سوزن به کمک تصاویر فلوروسکوپ وارد مهره های آسیب داده ناشی از آرتروز ، می‌شود و سپس 3 تا 10 سی سی مخلوط اکسیژن ـ اوزون درون این فضا تزریق می‌شود.

عوارض تزریق اوزون بسیار نادر است و گرفتگی عضلانی پس از عمل و درد سوزشی موقت است و بیمار معمولاً ظرف یک روز پس از عمل مرخص می شود.  تزریق اوزون میزان موفقیتی در حدود 80 درصد دارد.

0 (2)

درمان دستی

ممکن است برای علائم مزمن یا برای تسکین دادن دوره های درد شدید ناشی از ارتروز کمر پیشرفته، درمان دستی به فرد توصیه شود. فلسفه درمان دستی این است که اختلال عملکرد مفاصل ستون فقرات می تواند باعث ایجاد درد و قادر به حرکت کردن مفاصل ستون فقرات از طریق درمان دستی (که تنظیم هم نامیده می شود) می تواند درد آرتروز کمر را کاهش دهد. از آنجایی که آرتروز ستون فقرات نوعی اختلال عملکرد مفصلی است، ممکن است به خوبی به درمان دستی جواب دهد. درمان دستی اغلب توسط دکتر ستون فقرات، طب فیزیکی و توانبخشی انجام می شود. ممکن است از نوعی درمان دستی که کمتر با اعمال نیرو همراه است و کشش نامیده می شود هم استفاده شود به عنوان مثال کشش گرانش که با استفاده از بلوک های تنظیم کننده انجام می شود.

ماساژ

ماساژ درمانی می تواند به کاهش درد ناشی از آرتروز کمر و بهبود گردش خون کمک کند. این روش همچنین می تواند برای کاهش فشار و تنش عضلانی و درمان گردن درد مفید باشد. با این وجود، آنچه مهم است یافتن شخصی حرفه ای است که بخصوص برای درمان افراد دچار آرتروز ستون فقرات آموزش دیده باشد.

ورزش

ورزش و تمرینات اصلاحی یکی از مهم ترین روش های درمانی برای افراد دچار آرتروز کمر از هر سن یا با هر سطحی از سلامتی است. فعالیت های فیزیکی فرد باید شامل ترکیبی از تمرینات ورزشی برای تقویت عضلات و تمریناتی برای بهبود سلامت عمومی باشد. اگر آرتروز ستون فقرات باعث بوجود آمدن درد و خشکی مفاصل شده باشد، ممکن است فکر کنید که ورزش علائم این بیماری را بدتر خواهد کرد. ولی معمولا انجام ورزش کمردرد و آرتروز کمر بطور منظم که فرد را فعال و باتحرک نگاه دارد و باعث عضله سازی شده و بدان وسیله مفاصل را تقویت کند باعث بهبود درد ناشی از آن و سایر علائم این بیماری خواهد شد. ورزش کردن همچنین برای کاهش وزن خوب بوده حالت قرارگیری بدن را بهبود و فشار وارده به مفاصل را کاهش می دهد که همه این ها باعث کاهش شدت علائم ارتروز ستون فقرات خواهند شد. پزشک عمومی یا به احتمال زیاد یک فیزیوتراپیست به بیمار درمورد مزایایی خواهد گفت که وی می تواند از برنامه تمرینات ورزشی خود انتظار داشته باشد و می تواند به بیمار یک برنامه تمرینات ورزشی که می توان آن را در خانه دنبال کرد بدهد. دنبال کردن چنین برنامه ای حائز اهمیت است زیرا این خطر وجود دارد که انجام بیش از اندازه و با سرعت خیلی زیاد تمرینات یا انجام تمرینات به طریقی اشتباه باعث صدمه زدن به مفاصل شود.

طب سوزنی

این تکنیک عبارت است از وارد کردن سوزن های فوق العاده ظریف به نقاط خاصی در روی پوست. بیشتر افراد نوعی احساس گزگز، احساس آرامش یا حتی انرژی یافتن را در رابطه با طب سوزنی مطرح می کنند؛ برخی افراد هم آن را برای درد ناشی از آرتروز کمر خود مفید می دانند. در واقع، طب سوزنی یک درمان پزشکی بی خطر تلقی می شود. به همین دلیل بسیاری از پزشکان و اطبا معتقدند که طب سوزنی به عنوان ضمیمه ای برای دیگر درمان های پزشکی و یا به عنوان جایگزینی برای درمان های پزشکی آرتروز کمر یک روش درمانی سودمند است.

قرص و دارو

انواع مختلفی از داروها برای کمک به بیماران در جهت کنترل درد و کاهش تورم اطراف مفاصل دردناک در بازار موجود هستند. در برخی داروها مانند تلینول تنها کاهش درد در مرکز توجه قرار دارد. در داروهای دیگر مانند NSAIDها (به عنوان مثال آسپرین، ایبوپروفن و مهارکننده های COX-2 ) کاهش تورم مفصل و همینطور تسکین درد در مرکز توجه قرار دارد. پماد هایی هم برای تسکین درد آرتروز کمر و مکمل هایی تغذیه ای (به عنوان مثال گلوکوزامین و کندرویتین) هم وجود دارند که اعتقاد بر این است که این ها دارای مزایای کاهش درد برای بیماران هستند.

گرما/ سرما درمانی

افراد دچار آرتروز کمر غالبا درمی یابند که گرما دادن مفصل با استفاده از حوله های گرم یا بسته های کمپرس آب داغ یا یک حمام یا دوش آب گرم می تواند درد و خشکی را تسکین دهد. گفته می شود که گرما به کاهش التهاب و تورم مفاصل کمک می کند و می تواند باعث کمک به بهبود گردش خون شود. در برخی موارد، سرما دادن با استفاده از بسته های کمپرس سرد یا یک کیسه یخ یا سبزیجات یخ زده که در یک حوله پیچیده شده است می تواند درد آرتروز کمر را تسکین دهد یا ناحیه درد را بی حس کند. اکثر اوقات، استفاده از گرما به مدت 20 دقیقه پیش از انجام برنامه عادی تمرینات یا فعالیت کردن و بدنبال آن استفاده از سرما بر روی ناحیه مبتلا به آرام کردن درد مفاصل که مرتبط با فعالیت و ورزش است کمک خواهد کرد. برای تشخیص اینکه آیا گرما، سرما یا ترکیبی از این دو بهترین شیوه درمان آرتروز کمر است باید با یک پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کرد.

کاهش وزن

اضافه وزن داشتن یا چاق بودن اغلب باعث بدتر شدن آرتروز ستون فقرات می شود زیرا اضافه وزن یا چاقی می تواند برخی از مفاصل فرد را تحت فشار فزاینده ای قرار دهد. اگر اضافه وزن دارید، سعی کنید با انجام فعالیت های فیزیکی بیشتر و داشتن یک رژیم غذایی سالم تر وزن خود را کاهش دهید. پیش از آغاز ورزش درمورد هر برنامه ورزشی جدیدی با یک پزشک عمومی یا فیزیوتراپیست گفتگو کنید. آن ها می توانند به طراحی یک برنامه ورزشی مناسب برای شما کمک کنند. پزشک عمومی و دستیار وی هم می توانند درمورد نحوه کاهش وزن به صورتی آرام و بی خطر برای کاهش درد آرتروز کمر به فرد توصیه هایی بکنند.

 

توصیه هایی برای جلوگیری از کمر درد و درد گردن از زبان دکتر امید ظهور: